top of page
Ara

KAMULAŞTIRMASIZ EL ATMA SÜRECİNDE TAZMİNATIN ENFLASYON KARŞISINDA DEĞER KAYBI VE MÜLKİYET HAKKININ İHLALİ

Anayasa Mahkemesi, 04.12.2025 tarihli kararında, başvurucuların taşınmazlarına kamulaştırma yapılmaksızın el atılması, bu el atma karşılığında hükmedilen tazminatların yüksek enflasyon nedeniyle reel değerini kaybetmesi ve bir kısım dosyalarda başvurucular aleyhine yargılama gideri ile vekâlet ücretine hükmedilmesi nedenleriyle Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Mahkeme, kamulaştırmasız el atmanın başlı başına mülkiyet hakkına aykırı olduğunu, tazminatın nominal olarak ödenmiş olmasının ihlali ortadan kaldırmadığını, tazminatın enflasyon karşısında ciddi biçimde değer kaybetmesinin başvuruculara olağan dışı bir külfet yüklediğini vurgulamıştır. Ayrıca kamulaştırmasız el atma ve bedel tespiti davalarında başvurucular aleyhine yargılama gideri yüklenmesinin kanuni dayanağının bulunmadığı belirtilmiş; bu ihlaller yönünden yeniden yargılama yapılmasına ve manevi tazminat ödenmesine hükmedilirken, makul sürede yargılanma hakkına ilişkin şikâyetler, Tazminat Komisyonu yolunun tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.

ANAYASA MAHKEMESİ'NİN 4.12.2025 TARİH, 2024/856 BAŞVURU NUMARALI KARAR ÖZETİ


1. Dosya Bilgileri ve Başvurunun Konusu

  • Başvuru: Abdulaziz Gördü ve Diğerleri

  • Başvuru No: 2024/856

  • Karar Tarihi: 04.12.2025

  • Karar Türü: Bireysel başvuru – mülkiyet hakkı

  • Birleştirilen dosyalar: Hukuki irtibat nedeniyle ekli listelerde yer alan çok sayıda dosya

Başvurucuların iddiaları:

  1. Taşınmazlarına kamulaştırmasız el atıldığı,

  2. Bu el atma karşılığında hükmedilen tazminatların enflasyon nedeniyle ciddi değer kaybına uğradığı,

  3. Başka bir dosyada (2024/16105) aleyhlerine yargılama giderleri ve vekâlet ücreti yükletildiği,

  4. Yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı.

Ayrıca başvurucular adli yardım talebinde bulunmuştur.


2. Kabul Edilebilirlik İncelemesi

a) Adli Yardım

  • Başvurucuların ekonomik durumları dikkate alınarak adli yardım talepleri kabul edilmiştir.


b) Şikâyet Bazında Kabul Edilebilirlik

  • Kamulaştırmasız el atma → Kabul edilebilir

  • Tazminatların enflasyon karşısında erimesi → Kabul edilebilir

  • Aleyhe yargılama giderleri → Kabul edilebilir

  • Makul sürede yargılanma hakkı → İç hukuk yolları (Tazminat Komisyonu) tüketilmediği için kabul edilemez


3. Esas İnceleme ve Hukuki Değerlendirme

A. Kamulaştırmasız El Atma

  • AYM, önceki yerleşik içtihatlarını (örn. Şevket Karataş, Celalettin Aşçıoğlu, Mustafa Asiler) hatırlatmıştır.

  • 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul izlenmeden taşınmaza fiilen el atılmasının:

    • Anayasa m. 13 (ölçülülük),

    • m. 35 (mülkiyet hakkı),

    • m. 46 (kamulaştırma) hükümlerine aykırı olduğu vurgulanmıştır.

  • Somut olayda bu ilkelerden sapmayı gerektiren bir durum bulunmadığı belirtilerek mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.


B. Tazminatın Enflasyon Karşısında Değer Kaybı

  • Mahkeme; Ali Şimşek, Mehmet Akdoğan, Kadir Çakar, Türkan Poyraz gibi kararlarına atıf yapmıştır.

  • İlke:

    Kamulaştırmasız el atma nedeniyle hükmedilen tazminatın, yüksek enflasyon ortamında ödeme zamanına kadar ciddi biçimde değer kaybetmesi, başvurucuya aşırı ve olağan dışı bir külfet yükler.

  • Somut olayda da tazminatların reel değerinin korunmadığı tespit edilerek mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.


C. Aleyhe Yargılama Giderleri

  • Kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırmasız el atma davalarında:

    • Başvurucu aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücreti yüklenmesinin açık bir kanuni dayanağının bulunmadığı,

    • Bu durumun mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği belirtilmiştir.

  • 2024/16105 sayılı dosyada bu şekilde gider yüklenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.


D. Makul Sürede Yargılanma Hakkı

  • 6384 sayılı Kanun kapsamında kurulan Tazminat Komisyonu yolunun tüketilmesi zorunlu görülmüştür.

  • Bu yol tüketilmeden yapılan bireysel başvurular kabul edilemez bulunmuştur.


4. İhlalin Giderimi

  • Kamulaştırmasız el atmanın kendisi yönünden:


    Yeniden yargılamanın hukuki yarar sağlamadığı, giderimin tazminat yoluyla mümkün olduğu belirtilmiştir.

  • Tazminatın değer kaybı ve aleyhe yargılama giderleri yönünden:

    • İhlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına karar verilmiş,

    • Dosyaların ekli listenin (H) sütununda belirtilen mahkemelere gönderilmesine hükmedilmiştir.


5. Hüküm Özeti

AYM oybirliğiyle:

  1. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir:

    • Kamulaştırmasız el atma,

    • Tazminatın enflasyon nedeniyle değer kaybetmesi,

    • Aleyhe yargılama giderleri nedeniyle.

  2. Makul sürede yargılanma şikâyetini kabul edilemez bulmuştur.

  3. Manevi tazminat ödenmesine (ekli listeye göre),

  4. Yeniden yargılama yapılmasına,

  5. Harç ve vekâlet ücretinin başvuruculara ödenmesine,

  6. Ödemelerin 4 ay içinde yapılmasına, gecikme hâlinde yasal faiz uygulanmasına,

  7. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına gönderilmesine hükmetmiştir.


6. Kararın Uygulamadaki Önemi

  • Kamulaştırmasız el atma + enflasyon birleşiminin mülkiyet hakkı ihlali oluşturduğu açıkça teyit edilmiştir.

  • Tazminatın nominal değil reel değerinin korunması anayasal gereklilik olarak vurgulanmıştır.

  • Kamulaştırma uyuşmazlıklarında aleyhe yargılama gideri uygulamasına karşı güçlü bir içtihat daha oluşturulmuştur.

  • Makul süre şikâyetlerinde Tazminat Komisyonu yolunun zorunlu olduğu bir kez daha netleştirilmiştir.





Yorumlar

bottom of page