MURİS MUVAZAASI NEDENİ İLE TAPU İPTAL VE TESCİL DAVALARINA SİSTEMATİK BİR BAKIŞ

Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davaları, miras bırakanın taşınmazını, gerçek iradesi bağış olmasına rağmen, tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi farklı bir hukuki işlemle devretmesi ve bu suretle mirasçıların miras paylarını bertaraf etme amacı taşıması halinde gündeme gelen, Türk Medeni Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde düzenlenen özel nitelikli davalardır. Bu davalarda, görünürdeki işlem ile tarafların gerçek iradesi arasındaki farklılık, Yargıtay’ın 01/04/1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı başta olmak üzere yerleşik içtihatlar doğrultusunda değerlendirilmekte; davanın tarafları, ispat yükü, uygulanabilir delil türleri, dava şartları, zamanaşımı ve yetkili mahkeme gibi teknik hususlar ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Ayrıca, muris muvazaası davalarında hakimin takdir yetkisi oldukça geniş olup, ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, olayların olağan akışı, taraflar arasındaki beşeri ilişkiler, satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark gibi objektif ve sübjektif kriterler ışığında somut olayın özelliklerine göre karar verilmektedir. Çalışmada, muris muvazaasına ilişkin temel ilkeler, uygulama alanı, ispat kriterleri ve Yargıtay kararları ışığında davanın hukuki çerçevesi sistematik biçimde analiz edilmektedir. Gerek davacı taraf ve gerekse de davalı taraf vekili olarak bu sistematik çerçevesinde dava konusu olaya daha farklı bir bakış açısı ile bakmanız dileği ile...

1. Muris Muvazaasına Dayalı Tapu İptal ve Tescil Davalarının Temel İlkeleri

	Detaylar	İlgili Yargıtay Kararları / Notlar
Uygulanan İçtihat	01/04/1974 tarihli 1/2 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı	Bu karar, davalarda temel dayanak olup, ayrıntılı incelenmelidir.
Muvazaa Türü	Nisbi (mevsuf-vasıflı) muvazaa: Gerçek niyet bağış, görünen işlem satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi
Gizli ve Görünen İşlem	Gizli: Bağış sözleşmesi Görünen: Satış veya bakım sözleşmesi
Davayı Kimler Açabilir?	Saklı pay sahibi olsun olmasın tüm mirasçılar (yasal, atanmış, evlatlık)	TMK 706, TBK 237, Tapu Kanunu 26 gereği şekil şartı sağlanmadığından gizli bağış geçersizdir.
Davanın Konusu Olmayan Haller	- Tapuda bağış işlemi - Vasiyet - Taşınırlar - Kooperatif/şirket payları - Tapusuz taşınmazlar	HGK 2003/17-729 E., 2003/751 K.; 1. HD 2014/5044 E., 2014/7189 K.; 4. HD 2020/1985 E., 2020/2139 K.
Uygulama Alanı	Tapuda satış gösterilen taşınmazlar, ölünceye kadar bakma sözleşmeleri
İspat Araçları	Tanık, yazılı delil, tapu/kadastro kayıtları, bilirkişi, banka kayıtları, faturalar, yemin, mektup vb.	Yazılı delil zorunluluğu yoktur, her türlü delil kullanılabilir.

2. Davanın Açılma Şartları ve Süreç

	Detaylar	Notlar
Dava Şartları	- Taşınmaz tapuya kayıtlı olmalı - Mirasbırakan, taşınmazın sahibi olmalı - Mirasçıların miras payını bertaraf etme niyeti - Gerçek niyet bağış, işlem satış olarak gösterilmiş olmalı
Davayı Açabilecekler	Saklı payı olsun olmasın tüm mirasçılar, yasal ve atanmış mirasçılar, evlatlıklar	Dava açıldığı tarihte mirasçı olmak yeterlidir.
Davayı Açamayacaklar	Mirası reddeden, feragat eden, mirastan çıkarılanlar
Mahkeme ve Yetki	Asliye hukuk mahkemesi, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkili Birden fazla taşınmaz varsa herhangi birinin bulunduğu yer mahkemesi
Zamanaşımı	Yoktur; mirasbırakan hayattayken açılamaz, ölümünden sonra açılır	1. HD 04/06/2008 2008/2165 E. 2008/6959 K.; 1. HD 14/06/2016 2014/10778 E. 2016/7261 K.
Talep Sınırı	Talep edenin miras hissesi ile sınırlı Terekeye iade isteniyorsa diğer mirasçıların onayı veya temsilci atanması gerekir
Tedbir	Davalının mülkiyetinde ise tedbir talep edilmeli
Üçüncü Kişiye Devir	Kötüniyetli üçüncü kişiye karşı da dava açılabilir	Murisin muvazaalı işlemini bilerek devralan üçüncü kişi iyiniyetli değildir.
Dava Şartı Arabuluculuk	Yoktur
Harç ve Vekalet Ücreti	Nisbi, talep edilen hisseye göre hesaplanır
Ecrimisil	Şartları varsa talep edilebilir	İntifadan men şartı yerine getirilmemişse, dava ile birlikte ecrimisil talep edilebilir.

3. Muris Muvazaasının Uygulanmadığı ve Sınırlı Olduğu Durumlar

	Açıklama	Yargıtay Kararı / Not
Tapuda Bağış İşlemi	Gerçek niyet bağış ise muvazaa iddiası dinlenmez, tenkis istenebilir	HGK 2003/17-729 E., 2003/751 K.
Vasiyet	Vasiyetle yapılan kazandırmalar muvazaa konusu olamaz, vasiyetin iptali veya tenkis istenebilir	1. HD 2014/5044 E., 2014/7189 K.
Taşınırlar	Taşınırlar için muris muvazaasına dayalı istemde bulunulamaz	4. HD 2020/1985 E., 2020/2139 K.
Kooperatif/Şirket Payları	Kooperatif ve şirket ortaklık paylarının devirleri muvazaa konusu olmaz, denkleştirme/tenkis istenebilir
Tapusuz Taşınmazlar	Tapuya kayıtlı olmayan taşınmazlar için dava açılamaz, tenkis istenebilir	1. HD 2018/4915 E., 2019/1130 K.
İntifa Hakkı	Yargıtay kararları farklılık göstermektedir; bazı kararlarda muvazaa ileri sürülebilir, bazılarında sürülemez	HGK 2010/599 E., 2011/178 K.; 14.HD. 2011/12414 E., 2012/845 K.
Minnet Duygusu	Kendisine bakan evlada minnetle yapılan devirde muvazaa yoktur; özel bakım ihtiyacı yoksa muvazaa davası açılabilir	HGK 2017/1-1263 E., 2019/603 K.; 1. HD 2015/1678 E., 2017/7283 K.
Diğer Sebeplerle Muvazaa	Mirasçılardan mal kaçırma amacı dışında yapılan muvazaalı işlemlerde muris muvazaası uygulanmaz

4. Sık Görülen Muris Muvazaası Halleri

Durum	Açıklama
Mirasçılardan birine satış göstererek devir	Mirasbırakanın taşınmazı mirasçılardan birine tapuda satış göstererek devretmesi
Önceki/sonraki evlilikten olan çocuğa satış göstererek devir	Mirasbırakanın taşınmazı önceki veya sonraki evliliğinden olan çocuğuna satış göstererek devretmesi
Sonraki eşe satış göstererek devir	Mirasbırakanın taşınmazı sonraki eşine satış göstererek devretmesi
Kız çocuklarından kaçırarak erkek çocuklara devir	Mirasbırakanın taşınmazı kız çocuklarından kaçırarak erkek çocuklara satış göstererek devretmesi

5. İspat ve Yargıtay Kriterleri

Kriter	Detaylar
İspat Külfeti	Davacıya aittir; her türlü delil kullanılabilir (tanık, yazılı delil, tapu/kadastro kayıtları, bilirkişi, banka kayıtları, faturalar, yemin, mektup vb.)
Yargıtay Kriterleri	- Ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri - Olayların olağan akışı - Mirasbırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeni olup olmadığı - Davalının alış gücünün olup olmadığı - Satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark - Taraflar ile mirasbırakan arasındaki beşeri ilişki
Sık Görülen İspat Olguları	- Haklı neden olmadan devir - Alım gücü olmayan kişiye devir - Mirasbırakanın ekonomik durumu - Ölümüne yakın devir - Satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark - Kızların mirastan pay alamayacağına dair yöresel gelenekler

6. Dava Sonuçları ve Tazminat

Durum	Açıklama
Tapu İptal ve Tescil	Davalının mülkiyetinde olan taşınmazlar için tapu iptal ve tescil kararı verilir
Tazminat	Taşınmaz üçüncü kişiye devredilmişse ve bu kişi kötüniyetli ise tapu iptal tescil, iyiniyetli ise tazminat kararı verilir
Bedel Talebi	Tapu iptal tescil mümkün değilse bedel (tazminat) istenebilir; taşınmazın dava tarihindeki değeri esas alınır
Ecrimisil	Şartları varsa talep edilebilir; intifadan men şartı yerine getirilmemişse dava ile birlikte ecrimisil talep edilebilir
Arabuluculuk	Dava şartı değildir
Harç ve Vekalet Ücreti	Nisbi, talep edilen hisseye göre hesaplanır

muris muvazaası nedeni ile tapu iptal davaları.pdf

PDF dosyasını indir • 108KB