AYIPLI ESER DAVA SÜRERKEN SÖKTÜRÜLÜP YENİDEN YAPTIRILIRSA MASRAF KİMDEN TAHSİL EDİLİR?
İnşaat ve imalat işlerinde sık yaşanan bir senaryo var: Yüklenici işi ayıplı yapıyor, uyuşmazlık mahkemeye taşınıyor, ancak ayıplı imalat olduğu gibi bekletildiğinde çevreye zarar veriyor ya da zarar günden güne büyüyor. İş sahibi dava sonucunu beklemeli mi, yoksa yeni bir müteahhitle anlaşıp ayıplı imalatı söktürerek yeniden mi yaptırmalı? Yaptığı harcamayı da derdest dava üzerinden eski yükleniciden isteyebilir mi?
Kısa Cevap: Evet, Ancak Şartlarla
Yargı kararları ve doktrin, iş sahibinin zararın artmasını önlemek için harekete geçmesini meşru görmektedir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, eser sahibinin eseri ayıplı hâliyle dava sonuçlanıncaya kadar muhafaza etmesinin kendisinden beklenemeyeceği yönündeki değerlendirmeyi benimsemiştir. Üstelik Türk Borçlar Kanunu m. 52 uyarınca zarar görenin zararı azaltması bir külfettir. Ancak yeni yükleniciye ödenen her bedel otomatik olarak eski yükleniciye yüklenemez.
Hukuki Dayanak Nedir?
TBK m. 473/2: Yüklenicinin kusuru yüzünden eserin ayıplı olacağı açıkça görülüyorsa iş sahibi, uygun süre vererek ihtarda bulunabilir ve işi, hasar ve masrafları yükleniciye ait olmak üzere üçüncü kişiye verebilir.
TBK m. 113/1: Yapma borcunun ifa edilmemesi hâlinde edimin masrafı borçluya ait olmak üzere başkasına ifa ettirilmesi istenebilir.
TBK m. 475: İş sahibinin seçimlik hakları saklıdır; genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı da korunur.
HMK m. 26, 176, 177 ve 400: Taleple bağlılık, ıslah ve delil tespiti, sürecin usul boyutunu belirler.
Mahkemeler Neyi Denetliyor?
Piyasa rayici ve fatura sınırı: Sakarya BAM 5. Hukuk Dairesi, bedelin fatura bedelini aşmamak üzere mahalli piyasa rayicine göre belirlenmesi gerektiğini ifade etmiştir.
Sözleşme kapsamı: Yeniden yapılan işin ilk sözleşme kapsamında kalması gerekir; lüks veya ilave imalatlar eski yükleniciye yükletilemez.
Bilirkişi incelemesi: Ankara BAM 27. Hukuk Dairesi, fazladan yapılan ödemenin tahsili için uzman bilirkişi heyetinden rapor alınması gerektiğini belirtmiştir.
Zararın niteliği: Sözleşmeden dönülmesi hâlinde talep edilebilecek zarar menfi zarar kapsamındadır; bu durumda yeniden yapım bedeli yerine söküm ve eski hâle getirme bedeli gündeme gelir.
Yargıtay Kararlarında Öne Çıkan Tespitler
Aşağıda, konuya ilişkin Yargıtay kararlarından öne çıkanlar konu başlıklarına göre özetlenmiştir. Her kararın künyesi yazının sonundaki listede ayrıca yer almaktadır.
1. Eseri Ayıplı Hâliyle Beklemek Zorunda Değilsiniz
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 16.10.2023 tarihli kararında (E. 2023/2557, K. 2023/3295), aktarılan bilirkişi raporunda eser sahibinin eseri ayıplı şekliyle dava sonuçlanıncaya kadar muhafaza etmesinin kendisinden beklenemeyeceği belirtilmiştir. Yükleniciye süre verilmesine rağmen düzeltme yapılmaması üzerine iş sahibinin zararın artmasına sebebiyet vermemek için ayıpları giderebileceği kabul edilmiş, taraf vekillerinin temyiz itirazları reddedilerek karar onanmıştır.
2. Sözleşmeden Dönülürse Yeniden Yapım Değil, Söküm ve Eski Hâle Getirme Bedeli İstenir
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 26.10.2023 tarihli kararında (E. 2022/2208, K. 2023/3493) onanan bozma ilamında, iş sahibinin sözleşmeden dönmesi hâlinde bedelin iadesiyle birlikte yeniden yapım bedelini değil, ayıplı ve projeye aykırı imalatın kaldırılması ve yapının eski hâle getirilmesi bedelini isteyebileceği vurgulanmıştır. Aynı yönde, Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 11.04.2018 tarihli bozma kararında (E. 2018/56, K. 2018/1493) fesih hâlinde olumlu zarar niteliğindeki ayıp giderim bedelinin istenemeyeceği, buna karşılık menfi zarar kapsamında iki sözleşme arasındaki fark veya eski hâle getirme bedelinin tespit tarihindeki piyasa rayiçleriyle hesaplanması gerektiği belirtilmiştir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi de 30.03.2022 tarihli kararında (E. 2021/4073, K. 2022/1805) fesihte eksik işlerin olumlu zarar kapsamında istenemeyeceğini belirterek yerel mahkeme kararını bozmuştur.
3. Taleple Bağlılık: Talep Edilmeyen Kalem İçin Hüküm Kurulamaz
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 04.12.2017 tarihli kararında (E. 2017/1412, K. 2017/4245) HMK m. 26 gereği talepten fazlasına karar verilemeyeceğini, talep olmayan bir konuda da karar kurulamayacağını hatırlatmıştır. 21.02.2019 tarihli kararında (E. 2018/5116, K. 2019/733) ise dava ve ıslah dilekçesinde talep edilmediği hâlde ayıp giderim bedeline hükmedilmesini hatalı bularak kararı bozmuştur. Bu kararlar, yargılama sırasında doğan harcamaların dava dilekçesine yansıtılmasının önemini göstermektedir.
4. Fiilen Ödeme Yapılmış Olması Her Zaman Şart Değildir
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 04.02.2016 tarihli kararında (E. 2015/4938, K. 2016/724), iş sahibinin ayıp tazminatı isteyebilmesi için işi önceden fiilen gidermiş olmasının veya üçüncü kişiye bedel ödeyip bunu ispatlamasının zorunlu olmadığı belirtilmiştir. Bu karar, yeniden yaptırma yolunun tek seçenek olmadığını ortaya koyması bakımından dikkat çekicidir.
5. Bilirkişi İncelemesi ve Piyasa Rayici
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 28.11.2023 tarihli kararında (E. 2022/4549, K. 2023/3941) üçüncü firmalara yaptırılmak zorunda kalınan mimari proje giderleri ile eksik iş bedellerinin bilirkişi incelemesiyle hesaplanıp tahsiline ilişkin kararı onamıştır. 29.05.2023 tarihli kararında (E. 2022/804, K. 2023/2085) cephe kaplamasının sökülüp yeniden yapımı giderinin bekletici mesele ve raporlar doğrultusunda incelenerek taleple bağlı şekilde hüküm altına alınmasını onamıştır. 04.12.2023 tarihli kararında (E. 2022/2720, K. 2023/4053) ise gizli ayıp giderim bedelinin dava öncesi yapılan sözleşme kapsamında tahsiline ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır.
6. Yargılama Sürerken İş Yüklenici Tarafından Tamamlanırsa
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 07.12.2017 tarihli kararında (E. 2017/1561, K. 2017/4314), yargılama sırasında davalı tarafından yeniden yapılan kısım için karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerekirken tazminata karar verilmesi hatalı bulunmuş, diğer kısım için serbest piyasa fiyatlarına göre hesap yapılması gerektiği belirtilerek hüküm bozulmuştur. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi de 09.03.2022 tarihli kararında (E. 2021/1421, K. 2022/1258) yargılama sürerken yüklenicinin imalatı tamamlaması hâlinde dava tarihindeki hukuki yararı gözeterek kararı düzelterek onamıştır.
Bölge Adliye Mahkemesi Kararlarından Örnekler
Bölge adliye mahkemeleri de uygulamayı şekillendirmektedir. İstanbul BAM 15. Hukuk Dairesi (03.12.2025, E. 2024/1993, K. 2025/1427) geriye etkili fesihte söküm ve eski hâle getirme masraflarını menfi zarar kapsamında kabul etmiştir. İstanbul BAM 3. Hukuk Dairesi (28.09.2023, E. 2022/2685, K. 2023/2757), ayıplı imalatın bedeli ödenerek yeniden yaptırıldığı ve giderin bilirkişice işe ve tarihe uyumlu bulunduğu olayda istinaf başvurularını reddetmiştir. Sakarya BAM 5. Hukuk Dairesi (04.05.2026, E. 2026/90, K. 2026/750) ile Ankara BAM 27. Hukuk Dairesi (15.01.2025, E. 2024/760, K. 2025/27) ise üçüncü kişiye yaptırılan işin kapsamı, fatura ve rayice uygunluğu yönünden denetim yapılması için dosyaları yeniden görülmek üzere iade etmiştir.
Uygulamada Dört Adım
Önce delil tespiti yaptırın. Yeni yüklenici sahaya girmeden önce ayıp ve yıkım zorunluluğu keşifle veya HMK m. 400 uyarınca delil tespitiyle kayıt altına alınmalıdır. Aksi hâlde ayıplı imalat ortadan kalkacağı için ispat zorlaşır.
Eski yükleniciye yazılı ihtar gönderin. Zararın artma tehlikesi, işin üçüncü kişiye verileceği ve hasar ile masrafların kendisine ait olacağı açıkça bildirilmelidir.
Belgeleri eksiksiz sunun. Yeni sözleşme, hak edişler, faturalar ve banka dekontları dosyaya ibraz edilmelidir.
Gerekirse davayı ıslah edin. Dilekçedeki talep, fiilen ödenen veya bilirkişice hesaplanan tutarın altında kalıyorsa hâkim fazlasına karar veremez. Tahkikat bitmeden ıslah yapılmalı ve harç tamamlanmalıdır. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, talep edilmeyen ayıp giderim bedeline hükmedilmesini bozma nedeni saymıştır.
Sık Yapılan Hatalar
Delil tespitinden önce söküme başlamak: Ayıplı imalat ortadan kalktıktan sonra ayıbın varlığı ve boyutu ispatlanamayabilir.
Yeni sözleşme kapsamını geniş tutmak: İlk sözleşmede yer almayan ilave veya lüks imalatlar eski yükleniciye yükletilemez.
Fatura bedelini tek başına yeterli saymak: Mahkeme, bedeli piyasa rayiciyle karşılaştırır; fatura bedeli rayiçten yüksekse rayiç, düşükse fiilen ödenen tutar esas alınır.
Islahı geciktirmek: Islah tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir; sonrasında dava değeri aşan harcama talep edilemez.
Talep türünü yanlış seçmek: Sözleşmeden dönüldüğünde menfi zarar, sözleşme sürdürüldüğünde ise genel hükümlere göre müspet zarar gündeme gelir; talep buna göre kurgulanmalıdır.
Tartışmalı Noktalar
Doktrinde ödenen bedelin niteliği tartışmalıdır: Bir görüş bunu müspet zararın somut hesaplanması olarak görürken, diğer görüş tazminat olmayan, bağımsız bir ikame ifa masraf alacağı olarak değerlendirir. Ayrıca TBK m. 113 kapsamında mahkeme izni alınmaması ve yeni müteahhidin kusurlu ifasının kime yükletileceği de açık sorular arasındadır. Bu ayrımlar zamanaşımı, faiz başlangıcı ve kusur incelemesi bakımından önem taşır.
Sonuç
Ayıplı imalatın zarar vermesini beklemek zorunda değilsiniz; ancak hakkınızı korumak için sıra önemlidir: önce delil, sonra ihtar, ardından belgelendirilmiş harcama ve gerekirse ıslah. Bu adımlar atıldığında, piyasa rayicine uygun ve sözleşme kapsamıyla sınırlı giderlerin eski yükleniciden tahsili mümkündür.
Yorumlar